به گزارش «اقتصاد 120» در آستانه واگذاری ۴۲ درصد از سهام تودلی سایپا، ناگهان صدای «ورشکستگی» این شرکت از زبان یکی از فعالان بخش خصوصی صنعت قطعه یعنی آرش محبینژاد، دبیر انجمن صنایع همگن نیرو محرکه و قطعهسازان خودرو کشور، بلند میشود. اعلامی که با هر معیاری، زمانبندی آن قابل تامل است. سوال اینجاست که این کاهش ارزش سهام، به نفع چه کسی تمام میشود؟ به نفع کدام خواستگار پروپاقرص سایپا؟
همین چند روز پیش، رئیسجمهور از تصمیم برای واگذاری سایپا سخن گفت. درست در همین بازه، خبر «ورشکستگی» سایپا در یک نشست خبری مطرح میشود؛ آن هم در حالی که مدیرعامل سایپا از بهبود مالی ۲۵ هزار میلیارد تومانی شرکت در سال گذشته سخن گفته است. آیا این همزمانی تصادفی است؟ یا تلاشی حسابشده برای کاهش ارزش سهام سایپا، درست پیش از واگذاری، به نفع خریدارانی که ترجیح میدهند این شرکت را ارزانتر و بیارزشتر تصاحب کنند؟
هر خبر منفی درباره یک شرکت در آستانه فروش سهام، اثر مستقیم بر قیمتگذاری آن دارد. این یک اصل ابتدایی اقتصاد است، نه یک نظریه توطئه. پس چرا نباید پرسید که این اخبار، کام کدام مجموعهها را شیرین میکند؟ کنسرسیوم قطعهسازان؟ خودروسازان رقیب؟
سایپا در سال ۱۴۰۴ چه کرد؟
فارغ از جنجالهای رسانهای، واقعیت میدانی سایپا در یک سال گذشته چیز دیگری میگوید:
۱-تعداد خودروهای ناقص این شرکت از ۱۲ هزار و ۷۷۰ دستگاه به حدود ۴ هزار دستگاه رسیده؛ کاهشی ۶۹ درصدی.
۲-بیش از ۴۰ روز است هیچ خودروی ناقصی از خطوط تولید سایپا خارج نمیشود؛ اطلس، شاهین و کوییک همگی بهصورت کامل و تجاریشده تحویل میشوند.
۳-بهای تمامشده تولید در بخش تأمین حدود ۱۵ همت کاهش یافته و هدف سال جاری، ۲۰ همت کاهش بیشتر است.
۴-محصولات جدیدی مانند C3-XR، P90، کامیونتهای باراد، اتوبوس اروند و کشنده GX560 روانه بازار شدهاند.
۵- نخستین خودروی پلاگینهیبرید کشور، روی پلتفرم داخلی SP1، آماده رونمایی است.
۶- عرضه آریا، نخستین کراساوور سایپا روی پلتفرم داخلی، از پاییز امسال آغاز میشود.
این تصویر، تصویر یک شرکت رو به فروپاشی نیست؛ تصویر یک مجموعه است که در دل بدهیهای به ارثرسیده از سالهای قبل، دارد مسیر اصلاح را طی میکند.
وقتی خصوصیسازی معنی گرانسازی را میدهد
اگر قرار است الگویی برای واگذاری سایپا بررسی شود، تجربه یک سال گذشته در خودروساز دیگر کشور، هشداردهنده است. مدیریتی که با وعده افزایش کیفیت و ورود پلتفرمهای جدید به بخش خصوصی سپرده شد، در عمل چه دستاوردی داشت؟ کدام محصول تازه؟ کدام جهش کیفی محسوس برای مصرفکننده؟
آنچه محقق شد، افزایش قیمت بود؛ نه یک بار، که به کرات و بدون طی تشریفات قانونی، تا سقف ۳۰ تا ۶۰ درصد در یک اقدام. و این در حالی است که همان مجموعه هنوز هم از سطح قیمت فعلی محصولات خود راضی نیست. قرار بود کمکهای دولتی به این شرکت متوقف شود؛ اما خبر رسید که دولت به دنبال تزریق ۴۰ هزار میلیارد تومان تسهیلات، برای پرداخت بدهی خودروسازان به قطعهسازان است. یکی از شرکتها از این تسهیلات استفاده کرد اما سایپا نه. بر این اساس شرکتی که به بهانههای گوناگون به بخش خصوصی سپرده میشود، همچنان بار بدهیاش بر دوش دولت است؛ این چه خصوصیسازیای است؟
جالبتر آنکه همین مجموعه یعنی ایران خودرو، با وجود زیان انباشته ۱۲۰ هزار میلیارد تومانی و بدون توزیع سود نقدی میان سهامداران، هزینه «مسئولیت اجتماعی» خود را در یک سال با رشد ۵۶۷ درصدی از ۱۵ به ۱۰۰ میلیارد تومان افزایش داده است. شرکتی که برای بقای نقدینگیاش مدام به دنبال مجوزهای خاص و اصلاح قیمت است، چگونه در هزینههای غیرعملیاتی اینچنین دست و دلباز میشود؟ پیش از گرفتن ژست مسئولیت اجتماعی، شاید باید نخست پاسخگوی ترازنامهای بود که رو به ویرانی است.
همچنین، همین روند واگذاری ایرانخودرو (که بیش از ۱۸۰ نماینده مجلس خواهان بررسی آن توسط قوه قضاییه هستند) سبب شده تامین قطعه به سایپا با اختلال یا حتی توقف مواجه شود؛ البته این امر طبیعی است، چرا که هر قطعهسازی که صاحب یک خودروسازی میشود، اولویتش تزریق قطعه به مجموعه خود است تا از این طریق نشان دهد خصوصیسازی موفقی رخ داده است.
چه کسی از تضعیف سایپا سود میبرد؟
اینجاست که باید صریح پرسید که آیا اعلام «ورشکستگی» سایپا، در چنین بستری، تلاشی هدفمند برای کاهش ارزش سهام درست پیش از واگذاری است؟ آیا این، سفارشکاری از سوی برخی مجموعههاست که برای فشار به دولت، سهام سایپا را به قیمتی نازل و به نفع خواستگاران خاص خود میخواهند؟
این پرسشها را باید مطرح کرد، نه برای متهم کردن یک فرد یا یک نهاد، بلکه برای روشن شدن این نکته که خصوصیسازی، اگر قرار است اتفاق بیفتد، باید شفاف، منصفانه و بر مبنای واقعیت باشد؛ نه بر مبنای اخباری که در لحظهمناسب برای کاهش قیمت یک دارایی ملی منتشر میشوند.
سایپا در میان همه این التهابات، همچنان در حال کار است؛ خودروهای کف پارکینگ را تکمیل و به مردم تحویل میدهد. این واقعیتی است که هیچ نشست خبری نمیتواند آن را پنهان کند.
