دکتر محمدمهدی بهکیش، اقتصاددان:

محدودیت‌های تجاری از چند جنبه بر زندگی افراد جامعه اثر می‌گذارند. این محدودیت‌ها شامل تحریم، روابط نامتعادل با کشورهای دیگر، محاصره و جنگ می‌شود. سال‌هاست که ایران مجبور به تحمل بالاترین سطح از تحریم‌ها شده است.

زمانی که سیاست‌گذاران تعرفه‌هایی برای واردات وضع می‌کنند، قیمت کالای داخلی را افزایش داده‌اند. اگر واردات به‌طور کامل ممنوع شود قیمت کالا در داخل افزایش می‌یابد و حتی از سطح قیمت‌های بین‌المللی نیز بالاتر می‌رود.

تحریم باعث می‌شود خریدوفروش کالا دشوارتر شود و قیمت تمام‌شده کالا افزایش یابد. سه پله محدودیت شکل می‌گیرد که نخست، تعرفه است و قیمت داخلی را افزایش می‌دهد، دوم، ممنوعیت واردات است که قیمت را باز هم بالاتر می‌برد و سوم، تحریم است که دسترسی به بازارها را مختل می‌کند.

در چنین شرایطی، خانوارها از یک‌سو ناچارند کالاها را با قیمت‌هایی بسیار بالاتر خریداری کنند و از سوی دیگر، به‌دلیل محدود شدن فعالیت‌های اقتصادی، تعطیلی کارخانه‌ها و کاهش ظرفیت تولید، شغل خود را نیز از دست می‌دهند. در همین چند وقت اخیر صدها هزار نفر بیکار شده‌اند.

امسال اعلام شد که دستمزد کارگران مشمول بیمه تامین اجتماعی حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است و کارمندان دولت هم حدود ۲۰ درصد افزایش دستمزد را تجربه کردند. این در حالی است که هزینه‌های زندگی به‌مراتب بیشتر افزایش پیدا کرده‌اند. برای نمونه، قیمت مواد غذایی بیش از ۱۲۰ درصد و سایر هزینه‌ها نیز حدود ۱۰۰ درصد افزایش یافته‌اند.

با پدیده شاغلان فقیر روبه‌رو هستیم؛ یعنی افرادی که شغل دارند، اما درآمدشان برای تامین هزینه‌های زندگی کافی نیست.

یکی از خطرناک‌ترین مراحل برای یک اقتصاد، دلاریزه شدن آن است، زیرا وقتی اقتصاد دلاریزه می‌شود، کنترل تورم به‌سادگی امکان‌پذیر نیست. در چنین شرایطی، ذهنیت عمومی این است که ارزش دارایی‌ها و کالاها بر مبنای دلار سنجیده می‌شود.

نخستین گام برای معکوس کردن این روند، پایان دادن به جنگ و محاصره است. باید بتوانیم با کشورهایی که با ما خصومت دارند، به‌گونه‌ای کنار بیاییم. مردم و معیشت مردم، پشتوانه اصلی اقتصاد و توان دفاعی کشور هستند.

باید اقتصاد خود را با اقتصاد دیگر کشورها درهم‌تنیده کنیم و با قدرت‌های بزرگ وارد شراکت شویم؛ زیرا اگر بخواهیم با آنها وارد جنگ شویم، هم ما آسیب خواهیم دید، هم آنها.

باید بپذیریم که هزینه همه این مسائل را مردم پرداخت می‌کنند. اگر می‌خواهیم از توان دفاعی مناسبی نیز برخوردار باشیم، باید قدرت اقتصادی را به مردم بازگردانیم. خانوار باید متناسب با میزان تلاش خود از درآمد کافی برخوردار باشد.